Kogo upamiętnia projekt Szlak Zbójników Karpackich

KOGO UPAMIĘTNIA SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH

„SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” oparty o historię, legendy, mity i podania upamiętnia: sławnych karpackich harnasi, halnych hetmanów, zbójników, „chłopców", „dobrych chłopców", „zbijaków", „siuhaji" (Karpaty Zachodnie), „czarnych chłopców" (Karpaty Wschodnie), „opryszków”,  „pustaków”, „wesołych chłopców”, „hodnych chłopców”, „łedinów”, „chłopców zza buka”, „śwarnych chłopców”, „rycerzy czarnej nocy”, „rycerzy dróg”, beskidników, bieszczadników, spisaków, rozbójników, hultajów, ludzi swawolnych, hajdamaków, hajduków, lasowych junaków, raubritterów, polowacy i raubsztyców, koniokradów, kobiety – zbójnice, Husytów, Łemków, Bojków, Hucułów, Rusinów, Tatarów, węgierskich kowbojów, pusztuńskich kowboi – Csikoci, Czabanów (pasterzy), Sabatów, Mołojców, Kuruców, pandurów, galicyjskich górali i inne grupy górali karpackich, którzy są potomkami plemion wołoskich, którzy grasowali na przestrzeni prawie 400 lat w Karpatach od Frydka Mistka w Beskidach Śląsko Morawskich i Jicina w Republice Czeskiej, przez Cieszyn, aż po Bukowinę rumuńską i Mołdawię. Ukazuje postacie karpackich mącicieli począwszy od Ondraszka, poprzez fikcyjną postać rozbójnika Rumcajsa, Janosika, wschodniokarpackiego opryszka Oleksego Dobosza, aż po Vlado Palownika czyli Drakulę w Rumunii. Na wschodzie zbójników nazywano „czarnymi chłopcami", bo zbójnicy nosili czarne, nasycone tłuszczem koszule. Podobnie było na ukraińskich stepach.

Grupy, w których działali zbójnicy, są w literaturze określane jako „kompania zbójnicka", „towarzystwo zbójnickie", w tradycji ludowej funkcjonuje „towarzystwo - towarzisio" (gwarowe), „kupa". W dawniejszym piśmiennictwie (XIX wiek) pojawia się też czasem termin „banda" (zdecydowanie negatywne). W dawniejszej literaturze (XIX wiek) pojawia się też czasem słowo „bursować" (głównie w odniesieniu do Żywiecczyzny).

Przywódca grupy zbójników to „harnaś", „hetman", w odniesieniu do opryszków „watażka", w kulturze ludowej obok tego funkcjonowało też „starszy", „kapitan". Według Szopińskiego „harnaś” pochodzi z węgierskiego „hadnagy” (hadnadż), czyli starszy.

CZYM JEST SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH

CZYM JEST „SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH”

„SZLAK ZBÓJNIKÓW KARPACKICH” – to:

1.                szlak międzynarodowy (szlak będzie miał charakter międzynarodowy poprzez połączenie i opisanie wspólnych dla karpackich regionów atrakcji), transgraniczny, transkarpacki szlak dziedzictwa historyczno – kulturowego Karpat, tematyczny, pieszo-samochodowy (dopuszcza się rozwinięcie szlaku o pętle rowerowe i konne) szlak turystyczny obejmujący obiekty antropogeniczne oraz przyrodnicze posiadające związek z tradycją zbójnicką, opryszkowską i hajdamacką sześciu krajów (Polska, Słowacja, Czechy, Ukraina, Rumunia, Węgry). Szlak można rozszerzyć o następujące kraje: Mołdawię, Chorwację, Czarnogórę, Bułgarię i Grecję. Prace nad budową i oznakowaniem ZBÓJNICKEIGO SZLAKU zostaną podzielone na kilka etapów. Podstawową jednak trasą będzie trasa samochodowa. Uzupełniające były by trasy piesze, rowerowe i konne – podzielone na kilkadziesiąt zbójeckich pętli wybranych jako stosunkowo najbardziej dostępne dla przeciętnego, niewyczynowego piechura czy rowerzysty. Od głównego szlaku będą poprowadzone odcinki łącznikowe do atrakcji kulturowych i przyrodniczych znajdujących się w pobliżu. Wytyczając „Szlak Zbójników Karpackich” powstanie karpacka pętla umożliwiająca turystom poruszanie się pomiędzy 6 państwami (Polską, Słowacją, Czechami, Ukrainą, Rumunią i Węgrami). Turyści będą mogli zapoznać się z najciekawszymi miejscami w Karpatach oraz poznać historię hyrnych zbójników;

2.               szlak dziedzictwa kulturowego i duchowego Karpat bazujący na analizie SWOT dotyczącej sektora turystycznego regionu karpackiego.  Pomyślany jest m.in. jako szlak tematyczny dotyczący m.in. twórczości ludowej i sztuki naiwnej (m.in. Franciszka Janaczko – żywieckiego Nikifora) wyrastającej z tradycyjnego rzemiosła i sztuki Karpat. Zbójnicki Szlak Dziedzictwa Kulturowego służy m.in. prezentacji i upowszechnieniu twórczości rodzimych artystów Karpat;

3.               szlak etniczny upamiętniającym Łemków, Bojków, Hucułów, Rusinów, Tatarów i inne grupy górali karpackich, które są potomkami plemion wołoskich, z których wywodzili się zbójnicy karpaccy. Turyści przemierzający „Zbójnicki Szlak” będą mogli poznać społeczność lokalną, ich związek z naturą, oraz ich poszanowanie  względem środowiska naturalnego;

4.               nowoczesny i oryginalny sieciowy produkt turystyczny, produkt liniowy, na który składają się produkty modułowe, bazujące na walorach przyrodniczych oraz historycznym i kulturalnym bogactwie regionu karpackiego.

5.               „Szlak Zbójników Karpackich” jest jak na razie „wirtualnym szlakiem turystyczno- kulturowym”. Posiada stałą ofertę turystyczną jako trasa o oddzielnym temacie, posiada własne logo. Zawiera szczegółowy opis i przebieg szlaku oraz ofertę wycieczek
i zbójnickich imprez integracyjnych.

6.      Projekt „Szlak Zbójników Karpackich” to projekt związany z dziedzictwem kulturowym i duchowym Karpat (etnografią, sztuką i rękodziełem, rzemiosłem, ginącymi zawodami, produktami regionalnymi i kuchnią regionalną). Bazuje na wyjątkowości historii regionu karpackiego, krajobrazu regionu karpackiego, wyjątkowości fauny i flory Karpat oraz zwyczajów karpackich górali, wyjątkowości literatury regionalnej, podań i legend o zbójnikach.